Од 29 до 31 мај во Куманово ќе се одржи едно од најзначајните фотографски случувања во Македонија и на Балканот, Малински фото фестивалот. Основан во 2014 година од страна на група ентузијасти од Фото клуб Куманово, тој се вбројува во интернационални фестивали, со гости од Бугарија, Турција, Србија, Кина… Директорот на овој Фестивал, Владимир Јовановски, истакнат и реномиран фотограф со бројни светски награди и признанија, за него вели дека „не е само уметнички настан, туку и еден вид почит кон фотографската историја“. Со амбиција да го има и во други градови, тој лани се одржуваше и во Штип, а годинава и во Крива Паланка.
Владимир Јовановски, директор на Малински фото фестивал, на „терен“
Што ќе понуди овогодинешното издание на „Malinski Photo Festival“ и по што ќе се разликува од претходните години?
-Овогодинешното, 11. издание на „Malinski Photo Festival“ ќе понуди богата програма со изложби, фото-проекции, средби со автори и дружење меѓу фотографи од повеќе земји. Како и секоја година, главната идеа е фотографијата да се претстави како сериозна уметничка форма, но и како јазик што секој може да го разбере.
Она по што ова издание се разликува е тоа што фестивалот веќе не е само локален настан. Тој прерасна во препознатлива меѓународна платформа, а годинава дополнително се отвора и надвор од Куманово, со активности и во Крива Паланка. Тоа покажува дека фестивалот расте, се развива и создава поширока културна приказна.
Како се избираат авторите и изложбите што ќе бидат дел од Фестивалот?
Авторите и изложбите се избираат според неколку критериуми. Најважни се квалитетот на фотографиите, авторскиот пристап, темата и тоа дали изложбата може да ѝ понуди нешто вредно на публиката.
Не бараме само технички добри фотографии. Бараме фотографии што имаат приказна, емоција, став и визуелна сила. Фестивалот секогаш се труди да прикаже различни стилови, од документарна и улична фотографија, до портрет, пејзаж, концептуална и уметничка фотографија.
Важно ни е програмата да биде разновидна, затоа што така и публиката добива поширока слика за тоа што денес може да биде фотографијата.
Колку е значајно тоа што Фестивалот собира фотографи од повеќе земји и различни фотографски стилови?
-Тоа е една од најголемите вредности на Фестивалот. Кога на едно место ќе се соберат автори од различни земји, култури и фотографски школи, се создава вистинска визуелна размена.
Фотографијата е универзален јазик. Не е важно од која земја доаѓа авторот, ако фотографијата носи емоција и приказна, таа допира до секого. Различните стилови ја збогатуваат програмата и ѝ овозможуваат на публиката да види дека светот може да се гледа на многу начини.
Кои се главните цели на Фестивалот – промоција на уметничка фотографија, едукација или културна размена?
-Сите три се важни. Првата цел е промоција на уметничката фотографија и нејзино приближување до публиката. Сакаме луѓето да ја гледаат фотографијата не само како слика, туку како уметничко дело, како приказна и како сведоштво.
Втората цел е едукација. Преку средби, разговори, изложби и примери од автори, младите фотографи можат многу да научат.
Третата цел е културна размена. Фестивалот ги поврзува авторите, градовите и земјите. Тоа е многу важно, затоа што културата најдобро расте кога се споделува.
Фото: В. Јовановски
Колку Куманово добива како културен центар преку организацијата на ваков меѓународен фото фестивал?
-Куманово добива многу. Со ваков фестивал градот не е само место каде што се случува еден настан, туку станува културна точка на мапата. Доаѓаат гости, автори, фотографи, публика, се отвораат изложби, се создаваат контакти и се зборува за градот во поширок контекст.
Многу е важно што ваков меѓународен фестивал се случува токму во Куманово. Тоа покажува дека културата не мора секогаш да биде концентрирана само во главниот град. И локалните средини можат да создадат сериозни и квалитетни меѓународни настани.
Вие, би можело да се каже, сте идејниот творец за постоење на Фестивалот. Зошто Малински? Дали тој како фотограф од „тоа време“ би можел да се вброи во рангот на браќата Манаки?
-Идејата фестивалот да го носи името Малински доаѓа од желбата да се зачува сеќавањето на луѓето кои оставиле трага во фотографијата и визуелната култура на ова поднебје. Малински е име што заслужува да не биде заборавено.
Кога зборуваме за браќата Манаки, тие се огромни имиња во историјата на фотографијата и филмот на Балканот. Не би сакал директно да споредувам, затоа што секој автор има свое време, свој контекст и своја важност. Но, она што е значајно е дека Малински припаѓа на таа генерација луѓе кои ја разбирале фотографијата како документ, како сведоштво и како трага за иднината.
Затоа фестивалот не е само уметнички настан, туку и еден вид почит кон фотографската историја.
Каков интерес има од публиката и дали фотографијата кај нас добива сè поголемо внимание?
-Интерес има, и тоа нè радува. Секоја година гледаме луѓе кои доаѓаат не само од фотографски кругови, туку и граѓани кои едноставно сакаат култура, уметност и убави визуелни приказни.
Мислам дека фотографијата добива сè поголемо внимание, особено затоа што денес сите на некој начин фотографираат. Но разликата меѓу обична фотографија и уметничка фотографија е во погледот, во идејата и во приказната. Токму тука фестивалот има важна улога, да покаже дека фотографијата може да биде многу повеќе од брза слика со телефон.
Колку е тешко денес да се организира меѓународен фестивал од ваков тип во Македонија?
-Искрено, не е лесно. Организацијата на меѓународен фестивал бара многу работа, комуникација, логистика, финансии, простор, техничка подготовка и координација со автори и гости.
Но најтешко е да се задржи континуитетот. Едно издание може да се организира со ентузијазам, но единаесет изданија бараат голема посветеност, тимска работа и поддршка. Сепак, кога ќе се види реакцијата на публиката и задоволството на авторите, се заборава тежината на организацијата.
Каква е соработката со странските фото клубови и организации како „European Photo Association’?
-Соработката со странски клубови и организации е многу важна за развојот на Фестивалот. Преку тие контакти доаѓаме до нови автори, нови изложби, нови идеи и нови можности за нашите членови.
„European Photo Association“ и сличните организации создаваат простор за поврзување меѓу фотографи од различни земји. Тоа е значајно затоа што фотографијата не треба да остане затворена во една средина. Таа треба да патува, да се разменува и да создава мостови меѓу луѓето.
Дали мобилната фотографија и вештачката интелигенција ја менуваат уметничката фотографија?
-Да, ја менуваат, и тоа многу. Мобилната фотографија ја направи фотографијата подостапна од кога било. Денес секој има камера во џеб и може да создаде силна фотографија ако има добар поглед и чувство за момент.
Вештачката интелигенција е уште поголем предизвик. Таа отвора нови можности, но и нови прашања: што е фотографија, што е авторство, што е документ, а што е дигитална интерпретација?
Јас мислам дека технологијата не треба да ја плашиме, туку да ја разбереме. Но мора да има искреност. Ако нешто е создадено или сериозно изменето со вештачка интелигенција, тоа треба да биде јасно кажано. Уметноста може да користи нови алатки, но довербата меѓу авторот и публиката мора да остане.
Дали фотографијата денес повеќе документарно сведочи или уметнички интерпретира?
-Фотографијата денес ги прави и двете. Таа сè уште е силно документарно сведоштво, особено кога зборуваме за луѓе, настани, општество, традиција или секојдневен живот. Фотографијата може да зачува момент што подоцна станува важен историски документ.
Но истовремено, фотографијата е и уметничка интерпретација. Фотографот не само што го снима тоа што го гледа, туку го избира аголот, светлината, моментот и атмосферата. На тој начин секоја фотографија станува и личен поглед на авторот.
Дали Фестивалот отвора простор и за млади, неафирмирани фотографи?
-Да, и тоа е многу важно за нас. Фестивалот не треба да биде место само за веќе познати имиња. Напротив, тој треба да биде и простор каде младите и неафирмирани фотографи ќе добијат можност да се претстават.
Секој голем автор некогаш започнал како непознат. Затоа е важно да се создадат услови младите да покажат што работат, да добијат реакција од публика и да се охрабрат да продолжат. Ако фестивалот не создава нови автори и нова публика, тогаш не ја исполнува целосно својата мисија.
Што значи за еден автор да изложува на фестивал како Малински?
-За еден автор, изложувањето на фестивал како Малински значи признание, но и можност. Признание дека неговата работа е видена, избрана и поставена пред публика. А можност затоа што преку фестивалот авторот може да се поврзе со други фотографи, клубови, организации и публика.
Изложбата не е само крај на еден процес. Таа е почеток на разговор. Кога фотографиите ќе излезат пред публика, тие почнуваат да живеат свој живот.
Колку Фестивалот придонесува за културниот имиџ на Куманово и регионот?
-Фестивалот значително придонесува за културниот имиџ на Куманово и регионот. Кога еден град има меѓународен фестивал со традиција, тоа кажува дека таму постои културна енергија, организациски капацитет и публика.
Малински го претставува Куманово како град што не само што следи култура, туку и создава култура. Тоа е важна порака, особено за младите, дека и од овде може да се создаде нешто што ќе има вредност и надвор од локалните рамки.
Какви реакции добивате од странските гости кои како учесници првпат доаѓаат во Куманово?
-Реакциите најчесто се многу позитивни. Странските гости обично се изненадени од гостопримството, од енергијата на луѓето и од тоа колку сериозно се пристапува кон фотографијата.
Многумина првпат доаѓаат во Куманово и за нив тоа е ново искуство. Им се допаѓа тоа што фестивалот има пријателска атмосфера, но во исто време и сериозна уметничка програма. Често велат дека се чувствуваат добредојдени, а тоа за нас е многу важно.
Фото: Д. Ничипоренко
Кои содржини, освен фестивалско претставување, има Фестивалот?
-Покрај изложбите, Фестивалот вклучува фото-проекции, средби со автори, разговори, дружења, посети на локации, фотографирање и размена на искуства. Тоа е многу важно, затоа што фестивалот не треба да биде само гледање фотографии, туку жив настан.
Најубавите моменти често се случуваат токму надвор од формалната програма, кога фотографите разговараат, разменуваат идеи, покажуваат свои работи и создаваат нови пријателства и соработки.
За Вас велат дека сте душата и на Фестивалот и на Фотоклубот, кој го организира овој меѓународен настан? Точно ли е?
-Убаво е кога некој така ќе каже, но јас секогаш гледам на тоа со скромност. Еден фестивал не може да постои само поради еден човек. Можеби сум еден од луѓето што ја носат идејата и енергијата, но зад Фестивалот стои клуб, тим, пријатели, автори, поддржувачи и публика.
Ако има „душа“ фестивалот, тогаш таа душа е заедничка. Таа е во луѓето кои помагаат, во авторите кои доаѓаат, во публиката која го посетува фестивалот и во сите што веруваат дека фотографијата заслужува простор.
Од каде поврзаноста со Штип и Крива Паланка? Дали планирате Малински фестивалот да се прошири низ цела Македонија?
-Поврзаноста со Штип и Крива Паланка доаѓа природно, преку фотографијата, преку автори, пријателства и заеднички културни идеи. Фотографската сцена во Македонија не треба да биде поделена по градови. Напротив, колку повеќе соработуваме, толку повеќе добиваат и авторите и публиката.
Идејата Малински да се прошири е интересна и логична. Не мора Фестивалот да остане затворен само во еден град. Ако има интерес, поддршка и добри партнери, убаво би било делови од програмата да патуваат и во други градови. Така фотографијата ќе стигне до повеќе публика, а Фестивалот ќе добие уште поголемо значење.
Што би им порачале на граѓаните – зошто треба да го посетат Фестивалот?
-Би им порачал да дојдат затоа што Малински фото фестивал не е настан само за фотографи. Тоа е настан за сите што сакаат уметност, култура, приказни и убави визуелни доживувања.
Фотографијата има моќ да нè запре барем за момент, да нè натера да размислиме, да почувствуваме и да видиме нешто што можеби секојдневно го пропуштаме.
Затоа ги поканувам граѓаните да дојдат, да ги погледнат изложбите, да се сретнат со авторите и да бидат дел од оваа културна приказна. Со нивното присуство, фестивалот станува жив.
