Коалицијата „Менуваме“ бара безбедни тротоари, функционални звучни семафори и пристапен јавен превоз за слепите лица и лицата со оштетен вид, пишува во денешното соопштение.
По повод 15 октомври Меѓународниот ден на белиот стап, Коалицијата за застапување на правата на лицата со хендикеп „Менуваме“ го отвора прашањето за пристапноста на јавните површини и остварувањето на правото на лична мобилност на слепите лица и лицата со оштетен вид во Скопје.
Може ли едно слепо лице самостојно да го напушти својот дом, безбедно да ја премине улицата, да се качи во автобус, да стигне до работното место или здравствената установа и безбедно да се врати дома?
Ова не е само прашање за урбанистичкото планирање.
Ова е прашање за човековите права, еднаквоста, достоинството и одговорноста на институциите.
Наместо слободно движење патека со пречки.
За голем број граѓани, секојдневното движење низ градот е вообичаена активност.
Но, за слепите лица и лицата со оштетен вид, едно обично патување може да се претвори во низа непредвидливи и потенцијално опасни ситуации.
Паркирани автомобили на тротоарите, рекламни табли, градежни материјали, неправилно поставени или прекинати тактилни патеки, нефункционални звучни сообраќајни сигнали и недостапни информации во јавниот превоз создаваат бариери што го ограничуваат независното движење.
Кога пешачката патека е попречена, кога тактилното водење завршува пред пречка или кога на автобуската постојка нема достапни информации за пристигнувањето на возилата, последиците не се сведуваат само на непријатност.
Луѓето можат да бидат изложени на ризик, да зависат од помошта на други лица или да се откажат од активности што се составен дел од секојдневниот живот.
Проблемот не е белиот стап.
Проблемот е урбаната средина што не ги обезбедува потребните услови за безбедно и независно движење.
Белиот стап е средство за ориентација, мобилност и независност, а не симбол на беспомошност.
Слепилото не ја намалува способноста на човекот да работи, да учи, да донесува одлуки и да учествува во општеството.
Пречките настануваат кога инфраструктурата и јавните услуги не се приспособени за користење од сите граѓани.
Пристапноста е право, а не привилегија
Конвенцијата на Обединетите нации за правата на лицата со попреченост претставува важна меѓународна правна основа за унапредување на пристапноста и личната мобилност.
Особено се значајни:
Член 9 – Пристапност, кој се однесува на пристапот до физичката средина, транспортот, информациите и комуникациите, на еднаква основа со другите.
Член 20 – Лична мобилност, кој предвидува преземање ефективни мерки за обезбедување лична мобилност со најголема можна независност.
Член 2 – Дефиниции, кој го утврдува концептот на универзален дизајн, односно планирање производи, средини, програми и услуги што можат да ги користат сите луѓе во најголема можна мера.
Овие принципи треба да се применуваат заедно со важечкото национално законодавство и соодветните технички барања.
Пристапноста не треба да се третира како дополнителен трошок или мерка што се презема дури откако ќе се изгради инфраструктурата. Таа мора да биде составен дел од планирањето, проектирањето, изградбата, реконструкцијата и одржувањето на јавните површини и транспортните услуги.
Кој е одговорен за пристапноста во Скопје?
Одговорноста за пристапна урбана средина е распределена меѓу повеќе институции и јавни субјекти, согласно нивните законски надлежности.
Градот Скопје, општините, надлежните јавни претпријатија, сообраќајните и инспекциските служби, Министерството за транспорт и Јавното сообраќајно претпријатие „Скопје“ имаат различни улоги во планирањето, управувањето, одржувањето и функционирањето на инфраструктурата и јавните услуги.
Затоа, потребни се јасна распределба на одговорностите, меѓуинституционална координација, редовни теренски проверки и транспарентно известување за преземените мерки.
Не е доволно да постои тротоар ако тој не може безбедно да се користи. Не е доволно да се постават тактилни плочки ако тие се неправилно поставени или водат до пречка.
Не е доволно да се набави опрема за јавниот превоз ако таа не функционира или не обезбедува достапни информации за патниците.
Пристапноста се мери според тоа дали човекот навистина може да го користи јавниот простор и јавните услуги – безбедно, самостојно и со достоинство.
„Менуваме“ бара конкретни мерки, рокови и отчетност
Коалицијата „Менуваме“ повикува на систематско и координирано дејствување за подобрување на пристапноста во Скопје, со активно учество на слепите лица, лицата со оштетен вид и нивните репрезентативни организации.
Меѓу приоритетните мерки се:
Сеопфатна ревизија на пристапноста на пешачките маршрути, тротоарите, пешачките премини, автобуските постојки и јавните објекти, со јавно објавување на утврдените бариери.
Отстранување на пречките од пешачките површини, вклучувајќи непрописно паркирани возила и предмети што го попречуваат движењето, како и обезбедување безбедни привремени патеки околу градилиштата.
Проверка и редовно одржување на звучните сообраќајни сигнали, со утврдување на функционалноста и приоритетно отстранување на недостатоците што ја загрозуваат безбедноста.
Подобрување на пристапноста на јавниот превоз, преку функционални звучни најави, достапни информации за патниците и обука на персоналот за соодветна комуникација и помош.
Вклучување на лицата со попреченост во одлучувањето, со консултации пред донесувањето на одлуките и со нивно учество во теренските проверки и оценувањето на реализираните решенија.
Јавни планови, буџети, рокови и мерливи показатели, со кои ќе може да се следи што е преземено, кои пречки се отстранети и какви резултати се постигнати.
Овие мерки се предлози на Коалицијата „Менуваме“ за унапредување на пристапноста и не претставуваат тврдење дека веќе се усвоени од надлежните институции.
Одговорноста е заедничка, но институциите мора да предводат
Почитувањето на пешачките површини е обврска на сите.
Возачите не смеат да ги блокираат тротоарите и пешачките премини, деловните субјекти треба одговорно да ги користат јавните површини, а градежните компании мора да обезбедат безбедно движење околу градилиштата.
Сепак, јавните власти имаат централна улога во спроведувањето на прописите, надзорот, координацијата, распределбата на ресурсите и следењето на резултатите.
Потребни се и проверливи податоци за состојбата на пристапноста, бројот на пријавени и отстранети бариери, функционалноста на звучните сигнали и достапноста на јавниот превоз. Без систематско следење и јавно известување, тешко може да се утврди дали преземените мерки навистина ги подобруваат условите за движење.
Организациите на лицата со попреченост мора да бидат рамноправни партнери во овој процес. Нивното непосредно искуство е неопходно за да се утврди дали предложените и реализираните решенија одговараат на реалните потреби на граѓаните.
Скопје мора да стане град во кој никој нема да биде изоставен.
На 15 октомври, Меѓународниот ден на белиот стап треба да биде потсетник дека правото на слободно движење е тесно поврзано со правото на образование, работа, здравствена заштита, култура и учество во јавниот живот.
Слепите лица и лицата со оштетен вид не бараат сожалување.
Тие бараат почитување на нивните права, еднакви можности и услови за независен живот.
Безбедните и пристапните улици им користат на сите: на слепите лица и лицата со оштетен вид, на постарите лица, на децата, на лицата со привремени повреди и на сите граѓани што го користат јавниот простор.
Напредокот на еден град не се мери само според зградите, патиштата и инвестициите, туку и според тоа дали секој граѓанин може да пристапи до можностите што ги нуди градот.
Градот треба да биде пречка што се отстранува, а не бариера што го ограничува животот.
Пристапноста не е привилегија.
Таа е право, обврска и предуслов за еднакво учество во општеството.
Скопје мора да стане град за сите. Никој не смее да биде изоставен.
