Мешовитиот парламентарен комитет ЕУ – Македонија денеска во Скопје ги усвои заклучоците од втората сесија на дводневната средба посветена на поврзувањето и развојот на инфраструктурата и се очекува во текот на денот тие да бидат и официјално објавени.
Копретседавачката и пратеничка во македонскиот парламент, Иванка Василевска, по гласањето за амандманите на заклучоците, го нагласи значењето на парламентарната демократија и важноста да се има пријатели и да се градат мостови.
– Трансформацијата на Македонија од еден поинаков систем или режим во кој беше повеќе од 40 години и борбата за трансформација на институциите и создавање едно реално плурално општество, кое ќе добие шанса, иако мала држава по својот обем, со многу голем потенцијал, со многу ресурси, со голем човечки капитал, со разновидност во меѓуетнички и меѓурелигиски културни богатства што ги имаме како структура, секојпат чуствувам дека сме барем еден чекор понапред до она што сакаме да го постигнеме – рече Василевска.
Претходно, таа зборуваше за развојот на технологијата и на вештачката интелигенција кај нас. Василевска истакна дека кога станува збор за дигиталната трансформација, таа треба да се разгледува не само како технолошки процес туку и како процес на унапредување на начинот на кој институциите ги организираат своите процеси и ги обезбедуваат услугите за граѓаните.
– Во таа насока, продолжувањето на дигитализацијата и подобрувањето на електронските услуги претставуваат дел од активностите за модернизација на јавниот сектор – рече пратеничката.
Зборувајќи за дигитализацијата кај нас, таа пред европските и македонските колеги рече дека во следниот период фокусот треба ќе биде на целосна имплементација на SmartMK 2030, натамошната дигитализација на административните услуги и целосното функционирање на интероперабилноста.
– Особено важно е да продолжиме со усогласувањето со европската регулатива во областа на електронските комуникации, дигиталниот идентититет, кибербезбедноста и вештачката интелигенција – потенцира таа.
Исто така, ќе продолжат активностите за Roaming Like at Home, со цел придобивките од европската интеграција да се преточат во конкретни и секојдневни услуги за граѓаните преку поедноставно и подостапно користење на електронските комуникации.
– Паралелно, дигиталната трансформација ќе ја градиме како процес што носи поквалитетни, побрзи и подостапни услуги. Фокусот ќе биде на безбедноста, пристапноста и инклузивноста, со јасна определба секако технологијата да го олеснува пристапот до институциите и услугите наместо да создава нови административни пречки за граѓаните – рече Василевска.
За она што е направено досега, рече дека во областа на електронските комуникации е донесен Законот за електронските комуникации, со кој националната регулатива се усогласува со Европскиот кодекс за електронски комуникации и Gigabit Infrastructure Act. Во соработка со надлежните институции се подготвени измени на Законот за електронските комуникации, подзаконските акти и одлуките поврзани со роамингот, а следниот чекор е почнување преговори со земјите од Западен Балкан, со цел постепено приклучување кон европската роаминг-зона.
Во дигиталното општество, со зголемувањето на дигиталните услуги, кибербезбедноста исто така станува една од клучните компоненти на националната безбедност и довербата на граѓаните во институциите. По донесувањето на Законот за безбедност на мрежните и информациските системи, целосно усогласен со NIS 2-директивата, донесено е и објавено целокупното секундарно законодавство. Особено значајно, потенцира Василевска, е што од 1 мај 2026 година почна со работа MKD-CSIRT, националниот тим за одговор на компјутерски безбедносни инциденти во извршната власт. Во системот се опфатени 139 субјекти: Владата, министерствата, државните органи, општините, општините во град Скопје и Град Скопје. Дополнително, станавме полноправна членка на FIRST, односно глобална мрежа на тимови за одговор на компјутерски безбедносни инциденти.
Пратеничката Василевска истакна дека во јуни 2025 година е донесен Законот за изменувањето и дополнувањето на Законот за електронскиот документ, електронската идентификација и доверливите услуги, со кој националната рамка се усогласува со регулативата на ЕУ 2024/1183 и концептот на European Digital Identity Wallet.
Националниот портал uslugi.gov.mk е редизајниран со цел поедноставен пристап до услугите, а развиена е и мобилната верзија. Подготвен е план за дигитализација на 62 административни постапки од 11 институции. – Целта е овие постапки да станат целосно дигитални – граѓаните и компаниите да поднесуваат барања електронски, институциите по службена должност да ги прибавуваат потребните податоци, граѓаните електронски да го следат статусот на предметот и да ги добиваат актите без физичко присуство, освен кога тоа е законски неопходно. Ова е суштината на принципот Once Only, односно граѓанинот да не доставува документ или информација што државата веќе ја има – рече пратеничката.
Во август 2026 година бројот на регистрирани корисници на националниот портал достигна 273.526, а Single Sign-Out системот има околу 331.000 корисници. Денес, нагласи таа, преку порталот се достапни 335 услуги, со просечно 10.000 поднесени барања во период од 30 дена.
Вештачката интелигенција е следниот голем чекор во нашата дигитална трансформација, а проектот „Везилка“ – National Artificial Intelligence Factory Antenna претставува значаен чекор за формално интегрирање на нашата земја во европскиот екосистем за вештачка интелигенција.
– Проектот е координиран од Факултетот за информатички науки и компјутерско инженерство (ФИНКИ) при Универзитетот „Свети Кирил и Методиј“, а неговиот вкупен буџет изнесува 6.225.440 евра, со еднакво коучество на Европската Унија и на националното финансирање. Придонесот од Европската Унија преку EuroHPC JU изнесува 3.112.720 евра, а националниот придонес е во истиот износ. За реализација на националниот дел потпишан е договор меѓу Министерството за дигитална трансформација и ФИНКИ во вредност од 90 милиони денари, од кои 10 милиони денари веќе се префрлени на наменската сметка – рече, меѓу другото, Василевска.
