Доставување предлог за воспоставување транспарентен и временски определен механизам за пресметување и објавување на процентот на усогласување на пензиите согласно член 37 од Законот за пензиското и инвалидското осигурување
Почитувани,
Партијата на пензионери, поаѓајќи од потребата за доследна примена на Законот за пензиското и инвалидското осигурување, обезбедување правна сигурност и транспарентност во остварувањето на правата од пензиското и инвалидското осигурување, како и од потребата пензионерите навремено и точно да бидат информирани за висината и начинот на пресметување на законското усогласување на пензиите, до Управниот одбор на Фондот го доставува следниот:
ПРЕДЛОГ
Фондот на пензиското и инвалидското осигурување на Република Северна Македонија, по обезбедувањето на официјалните статистички податоци потребни за примена на член 37 од Законот за пензиското и инвалидското осигурување, да ја изврши пресметката на процентот на усогласување и веднаш по завршувањето на пресметката, а најдоцна во рок од три работни дена, да го објави официјално пресметаниот процент на усогласување, заедно со податоците и пресметката врз основа на кои е добиен резултатот, се вели во соопштението од Партијата на пензионери кое мИА го објавува интегрално.
I. Законската природа на усогласувањето
Член 37 од Законот за пензиското и инвалидското осигурување го определува начинот на усогласување на пензиите врз основа на објективни економски показатели и законски утврдена формула.
Оттука, процентот на усогласување што се добива со примена на член 37 не треба да биде предмет на политичко определување, туку резултат од примена на законски утврден механизам врз официјални статистички податоци.
Поради тоа, покрај законската определеност на формулата, од особено значење е и транспарентноста на постапката преку која се добива конечниот резултат.
Овој предлог не се однесува на промена на законски утврдената формула за усогласување, туку на начинот, роковите и транспарентноста на нејзината примена и објавување на резултатот.
II. Надлежност и одговорност на Фондот
Фондот на пензиското и инвалидското осигурување, согласно законските надлежности, обезбедува спроведување на прописите од областа на пензиското и инвалидското осигурување и се грижи за законското остварување на правата од ова осигурување.
Со Фондот управува Управен одбор, кој во рамките на своите законски надлежности донесува општи акти, програма и план за работа и одлучува за други прашања од надлежност на Фондот.
Оттука, постои основа Управниот одбор да воспостави јасна, трајна и проверлива институционална практика за навремено информирање на јавноста за резултатот од примената на член 37.
III. Потреба од официјален податок веднаш по завршувањето на пресметката
Во периодот пред редовното усогласување на пензиите, пензионерите и јавноста често се изложени на различни проценки, најави и очекувања во однос на висината на процентот на усогласување.
Таквата практика создава непотребна неизвесност и впечаток дека процентот на усогласување дополнително се определува, иако неговото пресметување се врши врз основа на законски утврдена формула и официјални статистички показатели.
Затоа, кога ќе бидат обезбедени сите релевантни официјални статистички податоци и кога Фондот ќе ја заврши пресметката, пензионерите треба без непотребно одлагање да го добијат официјалниот податок од надлежната институција, наместо да се потпираат на медиумски проценки или неофицијални информации.
Официјално објавениот податок од Фондот треба да претставува релевантен и проверлив извор на информации за висината на усогласувањето.
IV. Предлог за конкретна постапка
Предлагаме Управниот одбор да воспостави следна институционална практика:
1. По обезбедувањето на сите официјални статистички податоци потребни за примена на член 37, Фондот ја врши пресметката на процентот на усогласување согласно законската формула.
2. Веднаш по завршувањето на пресметката, а најдоцна во рок од три работни дена, Фондот го објавува официјално пресметаниот процент на усогласување на својата веб-страница и преку официјално соопштение.
3. Истовремено со процентот на усогласување, Фондот објавува и јасно образложение на пресметката, кое содржи:
ü официјалните статистички податоци употребени во пресметката;
ü изворот на податоците;
ü периодите на споредба;
ü законската формула;
ü начинот на примена на формулата;
ü добиените вредности на одделните параметри;
ü конечниот процент на усогласување;
ü датумот од кој усогласувањето се применува;
ü првата исплата во која ќе биде содржан усогласениот износ.
На овој начин секој пензионер и секој заинтересиран граѓанин ќе може самостојно да ја провери пресметката и да го разбере начинот на кој е добиен конечниот процент.
V. Институционална координација и навремено објавување на статистичките податоци
Предлагаме Управниот одбор да упати иницијатива до Државниот завод за статистика за навремено објавување на официјалните статистички податоци кои, согласно член 37, претставуваат параметри за пресметување на усогласувањето.
Целта е статистичките податоци да бидат достапни во рокови што ќе овозможат Фондот без непотребно одлагање да го пресмета процентот што произлегува од примената на законската формула.
На тој начин би се воспоставил јасен и временски предвидлив институционален механизам:
Официјални статистички податоци → законска формула → пресметка од ФПИОСМ → официјално објавување на процентот на усогласување.
VI. Предлог за трајно законско уредување
Сметаме дека ваквиот механизам треба, во иднина, да биде трајно институционализиран и да не зависи од практиката или одлуката на актуелното раководство на Фондот.
Затоа предлагаме Управниот одбор да достави до Владата на Република Северна Македонија и до надлежното министерство иницијатива за разгледување на можноста за изменување и дополнување на Законот за пензиското и инвалидското осигурување, со која би се разгледало уредувањето на:
ü роковите за објавување на официјалните статистички параметри потребни за примена на член 37;
ü рокот во кој ФПИОСМ треба да ја изврши пресметката;
ü рокот во кој ФПИОСМ треба да го објави конечниот процент на усогласување;
ü обврската за истовремено објавување на пресметката и параметрите употребени при нејзиното утврдување.
На тој начин би се обезбедила поголема институционална одговорност, правна сигурност и проверливост на законскиот механизам.
VII. Правна сигурност, транспарентност и доверба во пензискиот систем
Овој предлог не се однесува само на начинот на информирање на јавноста. Станува збор за прашање на правна сигурност, предвидливост, транспарентност и доверба во пензискиот систем.
Пензионерот треба навремено да може да знае:
ü кои показатели се користат;
ü кога се објавени тие показатели;
ü која институција ја применува законската формула;
ü кога е извршена пресметката;
ü колкав е официјално пресметаниот процент;
ü на кој начин е добиен процентот;
ü од кога се применува усогласувањето;
ü во која исплата ќе биде содржан усогласениот износ.
Само на тој начин законскиот механизам за усогласување ќе биде не само автоматски во однос на формулата, туку и транспарентен, проверлив и временски предвидлив во неговата практична примена.
VIII. Барање до Управниот одбор
Имајќи го предвид наведеното, Партијата на пензионери на Северна Македонија предлага Управниот одбор на ФПИОСМ:
1. Да го разгледа овој предлог на првата наредна седница;
2. Да донесе заклучок со кој ќе се воспостави трајна практика Фондот, веднаш по завршувањето на пресметката согласно член 37, да го објавува официјално пресметаниот процент на усогласување;
3. Да утврди рок од најдоцна три работни дена од завршувањето на пресметката за нејзино јавно објавување;
4. Да утврди обврска за истовремено објавување на целосната пресметка и на сите официјални статистички параметри употребени при нејзиното извршување;
5. Да го задолжи директорот на Фондот да обезбеди спроведување на заклучокот на Управниот одбор;
6. Да упати иницијатива до Државниот завод за статистика за навремено објавување на статистичките податоци потребни за примена на член 37;
7. Да достави до Владата на Македонија и до Министерството за социјална политика, демографија и млади иницијатива за разгледување на можноста за законско уредување на роковите и институционалните одговорности во постапката на пресметување и објавување на процентот на усогласување;
8. Да побара оваа иницијатива да биде земена предвид при подготовката на идните измени и дополнувања на Законот за пензиското и инвалидското осигурување.
ЗАКЛУЧОК
Сметаме дека прифаќањето на овој предлог ќе претставува значаен придонес кон транспарентноста, отчетноста и предвидливоста во работата на Фондот и ќе придонесе кон зајакнување на довербата на пензионерите во законскиот механизам за усогласување на нивните пензии.
Особено е важно да се обезбеди јасна разлика меѓу законски утврдениот механизам за усогласување и евентуалните јавни или политички проценки за неговата висина.
Кога процентот на усогласување произлегува од законски утврдена формула и официјални статистички податоци, јавноста има право навремено да го добие официјалниот, образложен и проверлив резултат од примената на тој механизам.
Со тоа се обезбедува не само почитување на законската формула, туку и повисоко ниво на правна сигурност, институционална одговорност и доверба во пензискиот систем.
Доставено и до:
– Директорот на Фондот на пензиското и инвалидското осигурување на
Македонија,
– Министерството за социјална политика, демографија и млади,
– Државниот завод за статистика.
ПАРТИЈА НА ПЕНЗИОНЕРИ
