Врз основа на анализата на Завршната сметка на Буџетот за 2025 година, Фискалниот совет издаде стручен извештај кој укажува на сериозни предизвици во македонските јавни финансии: пониска реализација на приходите и расходите, висок буџетски дефицит, јавен д олг на раб на законскиот лимит и скриени доспеани обврски од над 700 милиони евра, се наведува во соопштението од Фискален совет на Македонија.
• Пониска реализација на планот: Вкупните приходи се остварени со 92,0% (335,8 млрд. денари), додека расходите се реализирани со 92,9% (377,6 млрд. денари).
• Потфрлање кај приходите: И покрај добрите резултати кај ДДВ, забележано е значајно потфрлање кај акцизите, неданочните приходи, капиталните приходи и донациите поради слаби макроекономски остварувања и доцнење во сузбивањето на сивата економија.
• Неповолна структура на расходите: Капиталните расходи се реализирани со едвај 64,6% (учествуваат со само 7,5% во вкупните расходи), додека расходите за пензии скокнаа за 19,1% (107,9 млрд. денари), а каматите растат за 11,4% (19,8 млрд. денари).
• Црвени аларми за долгот: Буџетскиот дефицит изнесува 4,0% од БДП, а јавниот долг достигна 59,6% од БДП —непосредно под законскиот праг од 60%.
• Скриен ризик од над 700 милиони евра: Неплатените обврски на јавните институции надминуваат 4% од БДП и воопшто не влегуваат во официјалниот
јавен долг.
Извршно резиме
Фискалниот совет, врз основа на анализата на Завршната сметка на Буџетот за 2025 година, оценува дека извршувањето на Буџетот се карактеризира со пониска реализација и на приходите и на расходите во однос на планираното, задржување на буџетскиот дефицит на високо ниво, неповолна структура на јавните расходи и зголемени ризици поврзани со јавниот долг .
Вкупните буџетски приходи се реализирани во износ од 335,8 милијарди денари, односно 92,0% од планираното. Даночните приходи и придонесите се остварени со 96,2%, при што приходите од ДДВ го надминале планираниот износ, додека значително потфрлање е забележано кај акцизите, другите даноци, неданочните приходи, капиталните приходи и донациите. Пониската реализација се поврзува со послабите остварувања на клучните макроекономски индикатори, доцнењето на реформите за сузбивање на неформалната економија и отсуството на доволно видливи ефекти од зајакнувањето на даночната администрација. Оттука, потребно е приходите да се проектираат врз пореални и поодржливи претпоставки, паралелно со дигитализација на даночната администрација, намалување на даночната евазија и проширување на даночниот опфат.
Вкупните буџетски расходи се реализирани во износ од 377,6 милијарди денари, односно 92,9% од планираното. Тековните расходи бележат висока реализација од 96,4%, наспроти капиталните расходи, кои се реализирани со само 64,6% и учествуваат со 7,5% во вкупните расходи. Продолжувањет о на ниската реализација на капиталните инвестиции го ограничува нивниот придонес кон економскиот раст. Истовремено, расходите за пензии достигнале 107,9 милијарди денари и се зголемиле за 19,1% во однос на 2024 година, додека каматните плаќања изнесувале 19,8 милијарди денари, со годишен раст од 11,4%. Овие движења создаваат значителни среднорочни фискални притисоци и укажуваат на потребата од подобрување на структурата и ефикасноста на јавните расх оди.
Буџетскиот дефицит во 2025 година изнесува 4% од БДП, што е намалување во однос на 4,5% во 2024 година, но и натаму го надминува законски утврдениот праг. Јавниот долг на крајот на годината достигнал 59,6% од БДП и се наоѓа непосредно под фискалниот лимит од 60%. Дополнителен ризик претставуваат доспеаните, а неплатени обврски на јавните институции, кои надминуваат 700 милиони евра, односно околу 4% од БДП, а не се вклучени во официјално прикажаниот јавен долг.
Нивното вклучување би значело значително надминување на фискалниот праг. Фискалниот совет препорачува зајакнување на фискалната дисциплина, пореално буџетско планирање, ограничување на преземањето обврски без обезбедени извори на финансирање, подобрување на реализацијата и квалитетот на капиталните расходи и воведување пресметковна основа за евидентирање на јавните расходи.
Неопходни се и структурни реформи што ќе обезбедат одржливост на пензискиот систем, поефикасна наплата на јавните приходи, поголема транспарентност и постепено враќање на дефицитот и јавниот долг во рамките на пропишаните фискални правила.
