Ви благодарам што ме поканивте повторно. Мислам дека ова е нешто и ова е порака што ја потврдува нашата позиција во регионот. И мислам дека од оваа гледна точка, ако ја анализираме ситуацијата во мојата земја, веројатно можам да кажам дека да, во подобра форма сме во споредба со пред една година, и во многу подобра форма во споредба со ситуацијата во мојата земја пред три години. Така што, и цврсто верувам дека за три години од сега, мојата земја ќе има подобра позиција и ќе биде во подобра форма во споредба со денес.
Нашето стратешко партнерство не дојде одненадеж. Мислам, тоа е децениски старо стратешко партнерство помеѓу мојата земја и Соединетите Држави и продолжување на таа траекторија. Ние веруваме дека нашиот најсилен сојузник се Соединетите Американски Држави. И јас верувам дека — и нашата влада верува дека ги делиме истите вредности. А во животот, кога избирате партнер, вие избирате партнер. Играњето двојни игри или имањето двојни стандарди не е нешто што е посакувано за мене лично, ниту за мојата влада. Затоа, стоењето рамо до рамо со стратешките партнери — избрани еднаш — треба да трае засекогаш. Бидејќи ако го менуваме нашето мислење во зависност од дневната политика, тогаш никој нема да ви верува и никој нема да има доверба во веќе идното партнерство. Затоа, тоа не е нешто необично што го рековте. Мислам дека тоа е нешто што е повеќе или помалку традиционално. Беше во минатото и ќе продолжи во иднина. Ние можеме само да го продлабочиме нашето стратешко партнерство со Соединетите Држави. Ние сме можеби мала земја, но со многу добра геопозиција во срцето на Балканот. Можеби сме копнена земја, неколку километри подалеку од морето, но сме природен крстопат на неколку многу важни проекти во регионот и во Европа генерално кажано. Така што мислам дека нашето стратешко партнерство со Соединетите Држави ќе биде од корист за сите, не само за двете земји, туку генерално кажано и за регионот и за Европа.
Генерално, кога кажуваме нешто и кога ветуваме нешто, се обидуваме да го исполниме. Така што, практично го правиме тоа што го зборуваме. И во животот и во политиката, вистинската политика, не треба да импровизирате. Подобро е да молчите отколку да импровизирате и да кажете нешто што не сте во можност да го испорачате. Така што, сè што кажуваме и сè што зборуваме — го правиме. Имаме план. Сега сме меѓу земјите во НАТО и сојузниците во НАТО кои ги исполнуваат своите обврски и цели, достигнувајќи до 3,5% до 2035 година за воени расходи, и како надополнување на тоа, 1,5% инвестиции во стратешката инфраструктура — што значи автопати, железници, водови за пренос на енергија — што се сметаше за вид на тесно грло на нашиот континент. Затоа, мора гордо да кажам дека да, имаме посветеност, имаме план и го следиме тој план. Како што реков на самиот почеток, така и ќе го завршам одговорот на ова прашање: ние испорачуваме и го правиме тоа што го зборуваме.
За жал, тажно, но ова е вистина. Нашата архитектура не е многу погодна и ова е товар и наследство од минатото. За жал, ние имаме таканаречен секундарен, односно резервен дата-центар за обновување, но за жал немаме примарен дата-центар што ќе ги опфати сите јавни и, доколку има интерес, приватни институции. Така што практично секој се заштитува сам. Нашето бојно поле, кога зборуваме за сајбер-безбедност, е многу големо. Сега, како дел од реформската агенда, заедно со Европската Унија, се обидуваме да развиеме еден примарен дата-центар кој практично ќе ги вклучи сите јавни институции. И тогаш ќе имаме едно место каде што ќе ја водиме нашата битка со потенцијални сајбер-напади. Силно верувам дека на почетокот на следната година ќе започнеме со развој на овој проект. Овој примарен дата-центар ќе биде поврзан со секундарниот центар за обновување податоци што веќе постои, и сè ќе биде поврзано со клауд (cloud) како трета заштита. Имаме план за нова архитектура. За жал, таа архитектура не постои во моментов, но ние сме позитивни, имаме план, ќе го следиме тој план и сигурен сум дека наскоро од сега ќе бидеме поотпорни отколку што бевме во минатото.
Како што реков, тоа е дел од реформската агенда. Практично зборуваме за проект кој ќе добие грантови и многу поволен заем со многу достапна каматна стапка. Ќе почнеме да го исплаќаме тој заем од 2035 година. Во меѓувреме, како што реков, силно верувам дека ќе го завршиме овој проект и ќе станеме поотпорни отколку што бевме пред неколку години.
Во еден сојуз како што е НАТО, сојузот е силен онолку колку што е силна најслабата алка од синџирот. Ако сте најслабата алка, веројатно еден ден ќе бидете уништени и практично ова ќе влијае врз целиот сојуз воопшто.
Ја темелиме нашата стратегија на три столба: првиот е инфраструктура, вториот е енергетска инфраструктура, а третиот е вештачка интелигенција и висока технологија. И сè е некако меѓусебно поврзано. Спомнавте дека би сакале да станеме енергетска крстосница во регионот — да, имаме таква амбиција, ја следиме таа амбиција и испорачуваме. Проектот за кој зборувавте е еден гасовод кој практично го поврзува LNG терминалот во Грција, во Александрополис, со мојата земја. И тој интерконектор, тој гасовод, според планот што го предвидовме во минатото, ќе биде завршен во првата половина на следната година. Во меѓувреме, тој гасовод е безвреден ако не го продолжиме кон север, бидејќи вистинската намера е Коридорот 10 и вистинската намера е како да се поврзе LNG терминалот во Александрополис со Централна Европа. Ова е нешто што има смисла; сè друго е практично фрлање пари за ништо. Ние не сме голем потрошувач, но нашата амбиција е да бидеме транзитна земја. Годишната потрошувачка на гас во мојата земја е приближно 0,5 милијарди кубни метри (bcm), што не е нешто значајно или големо. Капацитетот на овој гасовод што го градиме во моментов е приближно шест пати поголем — 3 милијарди кубни метри годишно. Ако го зголемиме притисокот внатре во гасоводот, тогаш можеме да достигнеме и до 6 милијарди кубни метри. Пред неколку недели започнавме друг проект — друг интерконектор, друг гасовод што ќе ја поврзе мојата земја со нашиот северен сосед. Во тој поглед, кога ќе ги завршиме двата проекти, ќе го поврземе LNG терминалот во Грција со Централна Европа. И ова ќе биде единствената реална и опиплива конкуренција на руските гасни средства во регионот; зборувам за Јужен тек. Практично, кога испорачуваме, го имаме на ум нашето стратешко партнерство не само со Соединетите Држави, туку и нашите обврски и вредности во кои веруваме во НАТО. Овој гасовод е дел од таа визија и дел од таа агенда. Претпоставувам крајот на 2028 година ќе бидеме транзитна земја која го поврзува LNG терминалот во Александрополис со Централна Европа.
Ќе обезбедиме дополнителни количини гас кои повторно ќе бидат вистинска, опиплива конкуренција на руските средства. Но, во исто време, тие количини гас можат да снабдуваат термоелектрани на гас кои можат да произведуваат електрична енергија, а со таа струја можеме да напојуваме идни дата-центри кои ќе бидат дел од нашата амбиција за вештачка интелигенција за развој на земјата. Затоа реков дека тие три столба се меѓусебно поврзани и ова е визијата на оваа влада. Нема побрз пат за голем развој на мојата татковина и убеден сум дека наскоро ќе можеме да направиме повеќе.
За овој проект зедовме заем од ЕБОР (EBRD) и од ЕИБ (EIB). За северниот интерконектор се обидовме да влеземе во реформската агенда, таканаречениот План за раст. За жал, добивме одговор дека овој проект не е подобен поради фактот што зборуваме за еден вид фосилно гориво, иако тие цевки се подготвени за водород (hydrogen-ready). Можеби би разговарале за зелена агенда, но како и да е. Потоа одлучивме да го финансираме северниот интерконектор од нашиот буџет. Финансирањето е завршено, комплетирано е. Единственото нешто што останува е завршување на двата проекти и конечно Македонија да стане транзитна земја кога станува збор за снабдување со гас кон Централна Европа.
Тој проект (Крстов Дол) е стар проект. Тој рудник е од поранешната југословенска федерација, но беше затворен во тоа време. Сега го рестартираме тој проект. Дозвола за истражувања беше дадена од некои од претходните влади. Доколку некој суди за транспарентноста, тогаш можеме да ги презентираме сите документи кои се стари повеќе од една деценија. Ова е наследство за оваа влада од минатите влади. Само рестартираме нешто што беше на пауза некое време, а тоа време е неколку години. Го забрзуваме овој проект бидејќи според извештаите и примарните истражувања, резервите се исклучително високи. Антимонот е критичен и редок минерал што главно се користи во воената индустрија. Секако, има и други примени, но генерално кога зборуваме за антимон, зборуваме за воена индустрија. Во тој поглед, мислам дека со финализирање на овој проект ќе можеме да ја зголемиме важноста на мојата земја, а во исто време да го зголемиме богатството на граѓаните и економскиот стандард. Како што реков, според првите извештаи, резервите се многу поголеми од заедничките резерви на продавачите број еден и број два денес во светот, а тоа се Кина и Русија. *
Прават истражувања, вршат ископувања. Практично, кога кажувам нешто, го кажувам со многу прецизен процент. Се согласувам и верувам дека ова е еден вид иднина за мојата земја. Секако, кога зборуваме за заедницата, мора да кажам дека градоначалникот на таа општина дава голема поддршка, иако тој не е од нашата политичка партија — тој е член на опозицијата. Но, локалните заедници се многу свесни за рударството и тие не се противат на идната инвестиција во овој рудник за антимон. За жал, има некои ретроградни сили во опозицијата и мал број невладини организации кои се обидуваат да кренат бран, но досега не се успешни. Огромното мнозинство од локалната заедница и генерално во земјата ја поддржуваат оваа идеја, бидејќи се свесни дека ова ќе ја подобри позицијата на татковината.
Го завршивме последниот проект со кинеска градежна компанија. Всушност, го завршуваме последниот проект, а тој проект беше делница од автопат што е дел од Коридорот 8, поврзувајќи два града во југозападниот дел на мојата земја — Кичево и Охрид. И немаме дополнителен ангажман со Кина како земја, ниту со Ексим банка (Exim Bank). Тој проект беше дел од портфолиото на Ексим банка. Го завршуваме тој проект и се надеваме дека во првата половина на следната година тој автопат ќе биде целосно функционален. Но го завршуваме тој проект со парите што ги позајмивме од локални, домашни комерцијални банки. Не го продолживме договорот со кинеската Ексим банка. Тие одбија да го продолжат договорот со мојата влада, а потоа разговаравме со синдикатот на домашни комерцијални банки и обезбедивме финансирање за да го завршиме проектот. Среќни сме што ќе можеме да објавиме дека следната година, во првата половина, конечно овој проект стар повеќе од деценија и пол ќе биде завршен. Граѓаните и туристите кои го посетуваат Охрид, нашиот најголем туристички центар, ќе можат да стигнат до Охрид преку овој нов автопат што ги поврзува Кичево и Охрид. Кога зборуваме за интересите од Истокот, морам да кажам дека таквите интереси во регионот се многу големи. И ова е нешто што е веројатно предизвик за регионот. Мојата влада и мојата земја ги избраа нашите стратешки партнери. Прва пресвртница беше да бидеме дел од НАТО. Направивме огромна жртва за да ја достигнеме таа пресвртница, да ја завршиме, а втората наша стратешка пресвртница е да станеме дел од ЕУ. Затоа ќе се вратам на самиот почеток на нашиот разговор денес, велејќи дека кога делиме заеднички вредности, тогаш веруваме во тие вредности: не флертуваме, не играме двојни игри, немаме двојни стандарди. Кога избираме стратешки партнер, ние го следиме тоа партнерство во иднина.
За членство во ЕУ треба да се применува пристап заснован на заслуги. За жал, ако го анализираме нашиот случај — тажно, но вистинито — не е ни блиску до пристап заснован на заслуги. Затоа што низ ова патување ние се справуваме со таканаречени билатерални прашања. За жал, ние испорачуваме сè кога станува збор за пристапот заснован на заслуги, но потоа секогаш се соочуваме со вештачки наметнати пречки пред нас. Прво беше промената на нашето уставно име; нема потреба да ве потсетувам што се случи во тоа време. Сега повторно имаме дополнителен услов: повторно промена на нашиот Устав. И она што ме плаши повеќе е фактот дека практично овој процес никогаш не завршува.
Никој не може да ви гарантира дека ова е последното. Нашот случај е посебен случај; не е ни блиску до претходната институционална меморија на претходните земји кои станаа членки на ЕУ. Го започнавме нашето патување дури и пред Хрватска, со потпишувањето на оваа Спогодба за стабилизација и асоцијација во 2001 година, мислам дека беше — пред повеќе од 25 години. Заедно со нив станавме земји кандидати. Заедно со нив го добивме првиот позитивен извештај од Европската комисија за почеток на преговорите. За жал, оттогаш не можеме да започнеме поради некои вештачки причини. Треба да работиме заедно со ЕУ. Но, исто така, секогаш кога го споделувам нашето искуство, се обидувам да се повикам на сеќавањето од минатото, а тоа не беше толку одамна — зборуваме за години. И сè уште можам да се сетам на истиот збор, како што рековте за Црна Гора: ако се вратите во 2017, 2018 година, па дури и пред тоа, ние бевме предводници. И секогаш имаше прозорец на можности, секогаш имаше моментум. Но за жал, ние одевме, но некој друг само зборуваше. И ние сме на истото место каде што бевме пред 26 години. Тажно, но вистинито, и многу е фрустрирачки и разочарувачки за граѓаните на мојата земја. И покрај фактот што тие направија како никој друг во име на евроинтеграциите и проширувањето, за жал ние сè уште сме во лобито — или би рекол во гардеробата, не сме ни во лобито — и чекаме да ни се отвори прозорец.
Ќе се обидам да ви дадам малку поширок контекст. Претходната влада не успеа да испорача дома. Не озборувам за претходната влада; тие се во опозиција, имаат свои предизвици, тоа е поинаква приказна, но само сакам да ја прикажам реалноста. Претходната влада не успеа да испорача дома и практично рекоа: „Еве, дајте ни бел лист хартија, ние ќе прифатиме сè“. И тоа го направија. Се обврзаа да го променат Уставот, знаејќи го фактот дека тоа беше многу слаба влада, без двотретинско мнозинство во Собранието. Во тоа време бевме во опозиција и ги предупредувавме да не го прифаќаат ова, бидејќи со прифаќањето на овој бел лист хартија ќе го уништат процесот на проширување на ЕУ за мојата земја. За жал, не беа доволно паметни и прифатија сè. Меѓу условите, повторно имаме барање за дополнителна измена на Уставот. За публиката сакам да објаснам што опфаќа оваа потенцијална измена. Во нашата преамбула имаме реченица во која се вели дека Македонија е земја на македонскиот народ и Албанците, Србите, Турците, Власите, Ромите, Бошњаците… Нашиот источен сосед побара да се продолжи со коса црта — Бугарите и другите. Сега преамбулата завршува со „Бошњаците и другите“. Што е нешто многу чудно, бидејќи меѓу „другите“ ги имате и сите граѓани на мојата земја, меѓу кои е и бугарската заедница. А зборуваме за заедница која според последните пописни податоци брои приближно 3.000 луѓе. Не зборуваме за 300.000, ниту 3 милиони, ниту 300 милиони — зборуваме за 3.000 граѓани.
Зошто треба да го направиме тоа? Зборуваме за човекови права. Ако зборуваме за човекови права: ние сме политичари, не сме експерти за човекови права. Како политичари, можеме само да го злоупотребиме ова прашање. Постои институција во Европа одговорна да суди дали нечии човекови права се прекршени или не. Таа институција е Судот за човекови права во Стразбур и Советот на Европа. Пред неколку месеци Советот на Европа рече: ја прекинуваме пост-мониторинг и мониторинг мисијата за мојата татковина бидејќи сите демократски стандарди се исполнети. Зборувајќи за Судот за човекови права во Стразбур: во последните неколку години, Судот во Стразбур пресуди во корист на македонската заедница во Бугарија 14, 16 пати — не го знам точниот број на пресуди што ги прифатија — дека човековите права на македонската заедница што живее во Бугарија биле прекршени од бугарските власти. И нула пати за бугарската заедница во мојата земја.
Имаме резултат 14 спрема 0 во корист на македонската заедница во Бугарија во однос на бугарската заедница во мојата земја. Како можеме да објасниме и оправдаме дека ова барање е дел од пристапот заснован на заслуги? Бидејќи зборуваме за заслуги — што прави врска помеѓу заслугите и барањата на локалната заедница? Одговорот е не. Можам да го разберам правилото на Европската Унија засновано на едногласност. Ова е принцип и веројатно сите земји членки ќе бидат едногласни и ќе ја имаат истата порака. Но, имајќи предвид дека во минатото го сменивме знамето, Уставот неколку пати, уставното име, и секогаш пораката беше: „Направете го ова и ова е последното, нема да има дополнителни пречки пред вас“ — ние слушавме. Но, за жал, на истото место сме каде што бевме пред 26 години. Сега велиме: еве, имаме предлог. И што вели нашиот предлог? Ајде да ги завршиме измените веднаш во Собранието, но измените ќе стапат во сила (одложено дејство) кога ќе ги завршиме преговорите и кога сите парламенти на сите земји членки ќе го ратификуваат пристапниот протокол. Ова е гаранција дека нема да има дополнителни пречки и дека ова е последното.
Ќе продолжиме да работиме. Ова не е прашање на дневна политика; ова е нешто што го отвора патот во иднината за мојата земја. Јас не сум таков тип политичар кој би сакал да влезе во авантура без предвидлив и догледен крај на таа авантура. Ние не сме нервозни. Ја движиме нашата економија: растот на БДП за вториот квартал беше 4,3% и сме меѓу првите три земји со најдобар резултат во Европа. Се обидуваме да се развиваме врз основа на владеењето на правото, привлекување странски директни инвестиции, високотехнолошка индустрија, испорачување на реформската агенда и Планот за раст. Можеби еден ден некој ќе се сети кои се вистинските вредности на Де Гаспери, Шуман и Аденауер, и можеби некој навистина ќе зборува за пристап заснован на заслуги и овој процес на малтретирање врз мојата земја ќе престане. Дотогаш ќе работиме да ја развиваме земјата и ќе продолжиме да бараме решение.
Се обидуваме да помогнеме и да се бориме со сопствени сили, но во исто време ја објаснуваме вистинската вистина пред светот. Секако дека разговараме со нашите стратешки партнери и секако дека разговараме со Вашингтон за овој предизвик. Не гледам ништо проблематично во тоа. И ќе продолжиме да разговараме со стратешките партнери кога се соочуваме со предизвици. Дали ќе бидеме успешни, не знам, но од оваа перспектива верувам дека ситуацијата е сосема поинаква во споредба со пред три години, особено за ова прашање. Само уште една забелешка: претходната влада прифати на нелегален начин нешто што не е во можност да го испорача. Бидејќи ако прифаќате услов за кој е потребно двотретинско мнозинство во парламентот, а го менувате со просто мнозинство, тоа е нелегална постапка. И за жал, тие не ги предадоа само граѓаните, туку ја предадоа и самата Европска Унија. И повторно: ние ќе се бориме за нашата вистина и ќе ја пренесеме реалната вистина на светот. Не знам дали ќе бидеме успешни, но на крајот на денот нашата борба не е само наша борба. Затоа што злоупотребата на едногласноста и применувањето булинг од некои земји членки врз земји кандидати, преку нашиот пример, може да им помогне на другите. Затоа што ако едно исклучување стане пракса, тогаш за какви вредности зборуваме?
Македонските граѓани се горди граѓани. И сигурен сум дека и покрај мултиетничкиот контекст на мојата земја, огромното мнозинство верува дека она што го промовираме ќе помогне во иднината.
Имаме термоелектрана на јаглен во Битола и должни сме да направиме нешто во врска со ова прашање до 2030 година. Она што го развиваме со гасната инфраструктура е сосема поинакво, но исто така имаме амбиција да ја конвертираме електраната од јаглен на гас. Така што интересот е добредојден и ќе бидеме подготвени да разговараме.
Не ја разбирам суштината на прашањето, но претпоставувам дека прашањето произлегува од фрустрацијата што ја имаат некои од моите сограѓани. Зборуваат за уставното име, зборуваат за нелегални преговори со Бугарија итн. Ние не сме сами во светот. Во овој мултилатерален свет и демократско општество треба да разговараме, треба да комуницираме. Дури и ако комуницираме за тешки прашања, едноставно не можеме да се повлечеме од разговорите, бидејќи тогаш ќе испратиме многу погрешна порака и ќе се изолираме. Вистинските патриоти водат битки и победуваат во битки, а не се предаваат и не се повлекуваат од битките. Ова е менталитетот и карактерот на оваа влада: да ги води битките и да победи во битките. Јас никогаш нема да се предадам и никогаш нема да се повлечам од каков било разговор. Сосема спротивно — ќе продолжиме да разговараме и на крајот ќе победиме.
Не сакам да ги коментирам односите меѓу Европската Унија и Соединетите Американски Држави, но само сакам да потврдам дека веруваме во нашето стратешко партнерство со САД, а во исто време остануваме целосно посветени на нашата амбиција да станеме дел од ЕУ. Бидејќи ова не е само политичко прашање — ова е прашање на отпорност. Ова ќе ја зголеми отпорноста во регионот, особено кога зборуваме за источното крило на НАТО. И во тој поглед, ние сме природна крстосница на два многу важни европски коридори кои се многу важни за НАТО: Коридорот 10 кој го поврзува Медитеранот од Егејското Море до Централна Европа, и вториот е Коридорот 8 кој ги поврзува Јадранското и Јонското Море со Црното Море. Замислете што ќе се случи кога оваа војна во Украина ќе заврши и кога ќе започне реконструкцијата на Украина – Коридорот 8 ќе биде многу, многу важен. Замислете ситуација каде што мојата земја е полноправна членка на ЕУ и НАТО. Ова е нешто многу значајно за сојузниците на НАТО и за нашите стратешки партнери од САД исто така. Имаме свои интереси, а нашите интереси се, ќе повторам уште еднаш: да го продлабочиме нашето стратешко партнерство и сојуз со Соединетите Држави и да станеме дел од ЕУ.
