Пристапноста не треба да биде привилегија, туку право кое мора да е составен дел од заедниците. Јавниот простор треба системски да е проектиран за да ги задоволи потребите на сите граѓани, порачаа денеска учесниците на онлајн конференцијата која ја организираше Здружението „Икуалити“, во рамки на меѓународниот проект „ID: CITIZEN“.
Конференцијата посветена на унапредување на пристапноста, универзалниот дизајн и системските решенија за еднакво учество на лицата со попреченост во јавниот простор и заедницата ги презентираше клучните искуства и резултатите од студиските посети реализирани во Полска и Словачка и публикацијата „Препораки за политики за подобрена инклузивност“. Документот, напишан на македонски, унгарски, словачки, полски и англиски јазик содржи практични насоки и предлози за воспоставување системска пристапност, подобрување на движењето низ градовите, унапредување на јавните простори и примена на инклузивни практика во сите четири земји.
Гере Трипков од здружението „Икуалити“ од Македонија на конференцијата посочи дека во четирите земји каде се спроведува проектот Македонија, Полска, Унгарија и Словачка, постојат важни законски и политички основи, но „имплементацијата останува нерамномерна и премногу зависна од поединечни проекти, локални капацитети или институционална добра волја“.
– Сите четири земји веќе поседуваат важни законски и политички основи, но сепак пристапноста премногу често останува фрагментирана, недоследно спроведена или зависна од поединечна институционална посветеност. Без посилна координација, мониторинг, механизми за финансирање и одговорност, пристапноста ризикува да остане декларативна, наместо да стане мерлива реалност во секојдневниот живот. Следната фаза треба да се фокусира на преминување од формално признавање кон системска имплементација. Во наредните години, владите и јавните институции треба да дадат приоритет на: интегрирање на пристапноста во системите за градење, планирање, јавни набавки и јавни инвестиции, усвојување на хармонизирани стандарди за универзален дизајн, дополнително прилагодување (ретрофитирање) на постоечката јавна инфраструктура, стабилно финансирање на пристапноста; посилни инспекции и мониторинг; улоги на општинска координација; и структурирано учество на лицата со попреченост. Пристапноста повеќе не треба да се третира како исклучок или последователно прилагодување. Таа мора да стане мерлив стандард за демократско управување, одржлив развој и еднакво учество во јавниот живот кажа меѓу другото Трипков.
Јарек Богуцки од партнерската организација од Полска, кажа дека пристапноста е технички остварлива, политички релевантна и институционално реалистична кога се третира како стратешки приоритет на управувањето.
– Наодите од проектот потврдуваат дека е можен значаен напредок кога на пристапноста ѝ се пристапува како на заедничка јавна одговорност која ги вклучува владите, општините, планерите, архитектите, давателите на услуги, организациите на граѓанското општество и самите лица со попреченост-сподели на конференцијата Богуцки.
На конференцијата се обратија и претставници од здружение Икуалити од Македонија, Фондација „Интеграција“ од Полска, Организација Рака под рака од Унгарија и Здружение Тененет од Словачка. Дел од нив споделија искуства од студиските посети на земјите, укажувајќи дека ниту една земја учесничка не нуди целосен модел, но секоја обезбедува преносливи практика што можат да ги зајакнат системите за пристапност кај другите. Моделот подолу треба да се чита како алатка за прилагодување за креаторите на политики, а не како рангирање на земјите.
Сите земји треба да воведат национални индикатори за пристапност за да се следи пристапноста во јавните објекти, јавниот транспорт, дигиталните услуги, образованието, културата и јавната администрација. За четирите земји учеснички, ваквите индикатори би го олесниле споредувањето на напредокот помеѓу општините и секторите, идентификувањето на недостатоците и усогласувањето на националните политики со пошироките насоки на ЕУ за еднаквост, инклузија и пристапност. Општините и државите треба да објавуваат извештаи за состојбата со имплементацијата, идните мерки, поплаки, санкции. Трет приоритет кој го споделија учесниците е зајакнување на независните надзорни тела комисиите за антидискриминација, институциите на Народниот правобранител кои треба да преземат засилен мониторинг клучно е учеството на самите лица со попреченост, бидејќи нивната евалуација се заснова на реално искуство.
На дебатата учествуваа и професионалци од областа на урбанизмот, архитектурата, културата и социјалната инклузија, граѓански организации, како и сите засегнати страни кои работат на унапредување на пристапноста и еднаквото учество во општеството.
Проектот е поддржан од Меѓународниот Вишеградски фонд, кој ја поддржува регионалната соработка меѓу организациите на граѓанското општество за унапредување на нивните односи, размена и споделување идеи и промовирање на меѓусебно разбирање. Проектот ID: CITIZEN поттикнува инклузивност и пристапност за лицата со попреченост во Македонија, Полска, Унгарија, Словачка и има за цел развој, промовирање на инклузивен начин на размислување во општеството и решавање на проблеми со заштитата и јакнењето на малцинствата. Главната цел на проектот е да се намали културното, општественото и архитектонското исклучување, обезбедувајќи им на лицата со попреченост во четирите земји од Централна и Источна Европа да учествуваат во општествениот и културниот живот. Резултатите од проектот се усогласуваат со фокусната цел за социјален развој во промовирањето на инклузивниот начин на размислување во општествата и адресирањето на заштитата и јакнењето на малцинствата, целите на ЕУ за поттикнување на еднакви можности и јакнење на маргинализираните групи.
Имплементацијата на проектот вклучува, воспоставувањето рамка за соработка меѓу четирите земји, обезбедува напори за справување со културното исклучување и развивање акциони планови прилагодени на потребите на секоја земја. Учесничките во проектот спроведуваат и кампањи, со што работат на јакнење на инклузивноста, но и препораки за добри практики.
