Средновековен Варош или малиот македонски Ерусалим кој располага со дури 77 цркви, свиен во познатите Маркови Кули, традиционално, првата недела по Велигден го празнува „Источен Петок – Балаклија“. Реки од луѓе и денеска го посетија ова своевидно светилиште од чии темели, уште пред еден милениум изникнал и градот Прилеп. Варошани горди на своето богатство, бараат од државата поголема заштита на овие културно – историски вредности, бидејќи според податоците, дури шеесетина цркви чекаат допрва да бидат откриени и да станат достапни за јавноста.
Најстарата црква се наоѓа во денес култниот Манастирски комплекс „Св. Архангел Михаил“ и таа е датирана од 12 век, а додека најсовремената е од почетокот на 19-от век. Според Мимоза Христоска, виш кустос при НУ „Завод и Музеј“ – Прилеп, во моментов, за разлика од средовековните, „заборавени“ биле црквите од 19 век. Но, во последниве години се пристапило и кон нивно евидентирање, како и на иконите во нив.
Варошани велат дека традицијата за „Голем Петок“ да се доаѓа на Варош, датирала од памтивек. Тие се носталгија се сеќаваат на старите времиња кога во секоја куќа имало гости, а надвор пак, ечеле зурлите и тапаните.
Денес во прилепски Варош активни се само шест цркви. За време на претходната централна власт, комплетно беа реставрирани и ставени во функција две цркви, беше обновен Источниот конак од Манастирот „Св.Архангел Михаил“, а беше изграден и Амфитетар. Оттогаш наваму, нема некои посериозни зафати по однос на зачувувањето на оваа пребогатата македонска историска ризница.
Каролина Дурло
