Македонската православна црква – Охридска архиепископија и верниците денеска го празнуваат Преображението на Господ Исус Христос – денот кога, според Евангелието, тројцата апостоли ја виделе Христовата слава на гората Тавор. Во македонската народна традиција празникот е поврзан и со преобразбата на природата, почетокот на зреењето на грозјето и благословувањето на плодовите.
На врвот на гората Тавор, пред очите само на тројца од своите ученици, Исус Христос ја открил својата божествена слава.
Тоа е настанот што христијанството го памети како Преображение Господово, еден од дванаесетте големи празници во православниот календар, кој секоја година се празнува на 19 август според грегоријанскиот календар (6 август според јулијанскиот календар).
Евангелистите Матеј, Марко и Лука сведочат дека Христос се искачил на гората Тавор заедно со апостолите Петар, Јаков и Јован за да се моли. (Мат. 17, 1 – 8; Марко 9, 2 – 8; Лука 9, 28 – 36)
Додека се молел, пред нив се случило нешто што апостолите не го очекувале.
„И се преобрази пред нив: и лицето Негово засвети како сонце, а облеката Негова стана бела како светлина“, сведочи Евангелието според Матеј.
Учениците во тој момент не виделе само човек, туку ја почувствувале и ја виделе Христовата божествена слава.
Мојсеј и Илија – Законот и Пророците
Но настанот не завршил со Христовото преобразување.
Пред апостолите се појавиле Мојсеј и пророкот Илија, кои разговарале со Исус.
Нивното присуство има особено значење во христијанското толкување.
Мојсеј е претставник на Законот, а Илија на Пророците. Со нивното појавување се нагласува дека Христос е исполнување на старозаветните пророштва и дека Неговото доаѓање е поврзано со целокупната историја на Божјото откровение.
Преображението затоа не е само чудесен настан, туку и своеобразна врска меѓу Стариот и Новиот завет. Мојсеј и Илија се појавија и за да се отфрли еврејската заблуда дека Христос е еден од пророците – Илија, Еремија или некој друг. Затоа се појавува како Цар на пророците, и затоа Мојсеј и Илија се појавуваат како Негови слуги.
Мојсеј и Илија како претставници на Стариот завет, тројцата апостоли Петар, Јаков и Јован како претставници на Новиот завет, а Христос како центарот на Светото Писмо.
Апостол Петар, воодушевен од она што го гледал, му рекол на Христос:
„Господи, добро ни е да бидеме овде!“
Тој предложил да направат три сеници – една за Христос, една за Мојсеј и една за Илија.
Но тогаш светол облак ги засенил, а од облакот се слушнал гласот:
„Овој е Мојот возљубен Син, во Кого е Моето благоволение; Него послушајте Го!“
Учениците паднале ничкум од страв.
Христос им пристапил, ги допрел и им рекол да не се плашат.
Кога повторно погледнале, го виделе само Исус.
Дотогаш, Исус Христос многу пати им ја покажал Својата божествена моќ на учениците, а на Тавор им ја покажал Својата божествена природа. Оваа визија за Неговото Божество и слушањето на небесното сведоштво за Него како Син Божји требаше да им послужи на учениците во деновите на страдањето Господово за да ја зајакнат нивната непоколеблива вера во Него и во Неговата конечна победа.
Зошто Христос се преобразил?
Во православното богословие, Преображението има исклучително длабоко значење.
Христос не станал Бог во моментот на Преображението – според христијанското учење, Тој отсекогаш е вистински Бог и вистински човек.
Она што се случило на Тавор е откривање на Неговата божествена слава пред апостолите.
Тие ја виделе светлината која во православната традиција се разбира како нетварна Божја светлина – светлина која не е обична физичка светлина, туку пројава на Божјото присуство и слава.
Затоа Преображението се поврзува и со Христовото Воскресение и со идната слава на Божјото царство.
Апостолите добиле сведоштво за тоа кој е Христос токму пред настаните што ќе следат – Неговото страдање, распнување и смрт.
„Предвкусување“ на Воскресението
Преображението често се толкува како предвкус на Воскресението и идната слава.
Христос им покажува на учениците дека страдањето што ќе следи нема да биде крајот.
Иако ќе биде распнат и ќе умре на Крстот, Неговата божествена слава не исчезнува.
Затоа празникот носи силна порака на надежта – смртта и страдањето не се последниот збор.
Празник пред Успение на Пресвета Богородица и благословување на плодовите
Преображение Господово се празнува на 19 август, во текот на Богородичниот пост, во пресрет на празникот Успение на Пресвета Богородица – Голема Богородица, кој се слави на 28 август.
Празникот има посебно место во православната богослужбена традиција и се одбележува со свечени литургии во храмовите.
Една од најпознатите традиции е осветувањето на грозјето и другите плодови.
По завршувањето на Светата литургија, верниците носат грозје и други плодови во храмовите, каде што свештеникот ги благословува и осветува.
Осветувањето на грозјето е стара црковна традиција, особено силно присутна во православните земји каде што грозјето е еден од главните земјоделски плодови.
Во периодот околу празникот започнува бербата на раното грозје. Осветувањето претставува благодарност кон Бога за плодовите на земјата, но и молитва за благослов на целокупниот род.
Грозјето не е само земјоделски производ, туку има и длабока симболика во христијанството. Виното од грозјето е поврзано со Светата Евхаристија и со Христовите зборови за виното како Негова крв.
Празник на внатрешната промена
Пораката на Преображение Господово не се однесува само на еден настан од Христовиот живот.
Во православното христијанство празникот се разбира и како повик кон духовно преобразување на човекот – да се ослободи од злото, гревот и себичноста и да се приближи кон Бога.
Христијанската порака не е само да се види Христовата светлина, туку и стремеж кон живот во таа светлина – преку вера, љубов, покајание и добри дела.
Тој е повик човекот да се преобрази одвнатре. Да стане подобар. Да ја победи омразата со љубов, себичноста со милосрдие, а стравот со вера.
За православните верници, Преображение е потсетување дека надворешната убавина на светот е минлива, но дека вистинската преобразба започнува во човековото срце.
