Наместени тендери, фаворизирање понудувачи, судир на интереси и неефикасно трошење на јавните средства се дел од ризиците со кои се соочуваат локалните власти при спроведувањето на јавните набавки. Навременото препознавање на овие ризици и спречувањето на неправилностите бараат ефикасни механизми за контрола, институционална соработка и навремена размена на информации. Овие прашања беа во фокусот на регионалната студиска посета, што се одржа во Братислава, Словачка, од 7 до 9 октомври.
На посетата учествуваа 50 претставници од Словачка, Албанија, Босна и Херцеговина, Молдавија, Црна Гора, Македонија и Србија, меѓу кои претставници на врховните ревизорски институции, институциите надлежни за јавните набавки и спречувањето на корупцијата, канцелариите на УНДП и експерти.
Клучните теми на посетата, информираат од Државниот завод за ревизија (ДЗР), беа ревизијата на успешноста и ревизијата на велите за одржлив развој (ЦОР), примената на податоци и дигитални алатки во ревизијата, надзорот и интегритетот во јавните набавки, спречувањето и откривањето местење тендери, како и спречувањето на корупцијата на локално ниво. Целта беше учесниците да се запознаат со словачките механизми и практики за надзор и превенција на неправилностите и да разгледаат можности за примена на позитивните искуства во националните и локалните контексти.
– Регионалната студиска посета претставуваше можност првпат врховните ревизорски институции, антикорупциските тела и надлежните агенции за јавни набавки од земјите на Западен Балкан и Молдавија да почнат процес на меѓусебна соработка во областа на унапредување на знаењата и вештините за превенција на корупцијата во јавните набавки, зголемување на транспарентноста, отчетноста и одговорноста при користењето на средствата на даночните обврзници, како и ревизијата на целите за одржлив развој – изјави главниот државен ревизор Максим Ацевски.
Во рамките на посетата учесниците се запознаа и со искуствата на Врховната ревизорска институција на Словачка во користењето на електронската алатка MuMap – Municipalities on Map (Општините на мапа) за презентирање на утврдените состојби. Алатката придонесува за зголемување на интегритетот на врховните ревизорски институции, зајакнување на довербата на граѓаните и поттикнување на ревидираните субјекти за соодветно и квалитетно управување со јавните средства.
– Верувам дека предложениот меморандум за воспоставување мрежа за соработка и размена на методолошки акти, податоци, информации, искуства и алатки што се користат во ревизорскиот процес ќе претставува значаен чекор кон поголема усогласеност и изедначеност на ревизорските пристапи и практики, доследна примена на Меѓународните стандарди на врховните ревизорски институции (ISSAI) и континуирано унапредување на квалитетот на ревизијата. Ваквата мрежа ќе создаде можности за меѓусебно учење, споделување знаења и добри практики, како и за заедничко надминување на предизвиците со кои се соочуваме во ревизорскиот процес користејќи ги искуствата и достигнувањата на секоја од вклучените институции – рече Ацевски.
Во таа насока, тој ги охрабри Програмата за развој на Обединетите нации (УНДП) и Министерството за финансии на Република Словачка да продолжат со поддршката на проектните активности и регионалната соработка како важни механизми за јакнење на институционалните капацитети и унапредување на доброто управување, транспарентноста, отчетноста и интегритетот во јавниот сектор. Поддршката е од особено значење во контекст на процесот на пристапување кон Европската Унија и исполнувањето на обврските што произлегуваат од преговарачките поглавја, особено оние што се однесуваат на јавните набавки, правосудството и фундаменталните права, спречувањето и борбата против корупцијата, како и финансиската контрола во делот на надворешната ревизија.
-Токму во овие области зајакнувањето на институционалната соработка, примената на меѓународните стандарди и размената на знаења и добри практики се меѓу клучните предуслови за спроведување одржливи реформи, постигнување конкретни резултати и приближување кон европските стандарди и вредности – смета Ацевски.
Во делот на јавните набавки учесниците дискутираа за ризиците во разните фази од постапките – од рестриктивни технички спецификации и користење неконкурентни процедури до судир на интереси, неоправдано делење на набавките и измени на договорите. Посебно внимание беше посветено на препознавањето на знаците на договарање меѓу понудувачите, вклучително и ротирањето на победниците, потиснувањето на понудите и поделбата на пазарот. Програмата вклучуваше и практични примери за разните форми на договарање и предупредувачките знаци што може навреме да укажат на нарушување на конкуренцијата.
Во рамките на посетата беа разменети и искуства од ревизиите поврзани со целите за одржлив развој, со акцент на локалното ниво и управувањето со комуналниот отпад, како и искуства поврзани со подготовката на општински пилот-ревизии на ЦОР.
Регионалната студиска посета е дел од проектот „Паметно финансирање за одговорно локално управување“, кој го спроведуваат Регионалниот центар на УНДП во Истанбул (ИРХ), УНДП Македонија и канцелариите на УНДП во Црна Гора, Србија, Босна и Херцеговина, Албанија и Молдавија, со финансиска поддршка од Министерството за финансии на Република Словачка, во рамките на Public and Private Finance for Development Project.
Проектот придонесува за зајакнување на институционалните капацитети за транспарентно, отчетно и ефикасно управување со јавните средства.
